Żegnaj wino
We wrześniowym numerze magazynu Yoga Journal autorka Sally Kempton zamieściła niezwykle ciekawy artykuł dotyczący dręczącego poczucia winy oraz sposobów radzenia sobie na co dzień z gryzącymi nas wyrzutami sumienia utrudniającymi funkcjonowanie w świecie. Na samym wstępie autorka przytacza przykład dziewczyny, która pokłóciła się ze swoim przyjacielem z dzieciństwa i nie chciała z nim rozmawiać ze względu na swoją urażoną, wściekłą dumę. Kiedy dowiedziała się, że przyjaciel choruje na raka, wiedziała, że musi się z nim przeprosić. Czekała kilka miesięcy, a kiedy wreszcie zadzwoniła, okazało się, że przyjaciel znajduje się w śpiączce i nie jest już w stanie rozmawiać. Zaczęło ją dręczyć poczucie winy.
Następnie autorka wymienia trzy rodzaje winy:
Wina naturalna (lub wyrzuty sumienia) - wiąże się z naszym bezpośrednim działaniem (np. okłamaliśmy kogoś bliskiego, lub zrobiliśmy coś złego komuś, na kim nam zależy). Ten rodzaj winy można zawsze naprawić - można przeprosić, zadośćuczynić, etc. Tego rodzaju poczucie winy, zdaniem autorki, może zostać wykorzystane w sposób kreatywny, jako sygnał dla zmiany naszych zachowań. Wina naturalna może również zostać wykorzystana przez inne osoby (czy nawet instytucje) do manipulacji indywidualnej i społecznej.
Wina toksyczna - jest to rodzaj winy, w który może zmienić się wina naturalna, jeśli jest zbyt intensywnie egzekwowana jako narzędzie kontroli. Czujemy się wtedy trwale obciążeni winą, która zatruwa nasze postrzeganie i zaburza działanie. Najczęściej pochodzi ona z przyrodzonych (bądź nabytych) wzorców zachowań (sanskr: samskara), ukrytych w naszej podświadomości. Autorka zwraca uwagę, iż ten rodzaj winy jest również niezamierzonym produktem ubocznym wychowania w duchu kultury judeo-chrześcijańskiej, jako pozostałość doktryny grzechu pierworodnego. Istotne kwestią jest umiejętność rozpoznania tego rodzaju winy, aby móc się od niej uwolnić.
Korzenie winy toksycznej często sięgają naszego dzieciństwa i pochodzą z różnych błędów wychowawczych popełnianych przez naszych rodziców i nauczycieli. Paradoksalnie, jeśli bliżej poznamy przyczyny tego rodzaju winy, okaże się, że prawdopodobnie ma ona niewiele wspólnego z czymkolwiek, co zrobiliśmy. Dlatego właśnie jest tak toksyczna.
Wina egzystencjalna - poczucie winy może również posiadać naturę społeczną lub polityczną. Jest to ten rodzaj winy, jaki odczuwamy, na przykład gdy oglądamy obrazki cierpiących zwierząt lub porównujemy swój poziom życia i społeczne przywileje z cierpiącymi czy głodującymi obywatelami innych państw. Ten rodzaj winy jest bardzo rzeczywisty i uzasadniony. Tak naprawdę, zdaniem autorki nie jest możliwe życie na naszej planecie, bez wywierania negatywnego wpływu na innych jej mieszkańców. Często fakt, iż używamy jakichś zasobów naszej planety, nawet jeśli korzystamy z nich w sposób racjonalny, oznacza, iż kto inny nie ma do nich dostępu. Współczesne społeczeństwa egzystencjalne prowokują ten rodzaj winy, po prostu dlatego, że bardzo wielu z nas nie zostało nauczonych podstawowych zachowań szacunku dla delikatnej sieci życia. Nie tylko chodzi tu o świadomą postawę względem środowiska, lecz również takie praktyki, jak: zapraszanie innych do swojego stołu, dzielenie się posiłkiem z innymi ludźmi, zwierzętami oraz (owszem) lokalnymi duchami, świadczenie usług dla lokalnej społeczności czy przeznaczanie części dochodów na cele charytatywne, opiekę nad starszymi osobami… Problemem może również być sytuacja, gdy wina toksyczna połączy się z winą egzystencjalną, powodując uczucie, iż jesteśmy odpowiedzialni za wszystkie cierpienia innych ludzi. Pomaga w tym przypadku nauka rozróżniania pomiędzy prawdziwym miłosierdziem a bezużytecznym samopoświęceniem.
Sally Kempton uważa, iż często czujemy się skonfundowani w kwestii tego, jaki rodzaj winy odczuwamy. Gdy uda nam się rozpoznać bolesne odczucie jako winę i zidentyfikować jej rodzaj, łatwiej jest wtedy nad nią pracować. Niektóre rodzaje winy wymagają poprawy. Od innych lepiej jest się uwolnić.
Autorka proponuje również kilka praktycznych metod pozbycia się poczucia winy. Oto one:
LEKARSTWO NA WINĘ
praktykuj etyczną pomyślność
Rada jest to prosta, choć wyzwanie wymagające. Unikajcie winy poprzez unikanie zachowań nieetycznych. Wspaniałą techniką jogi umożliwiającą życie wolne od poczucia winy jest praktyka jamy i nijamy - powściągliwości i obyczajności opisanych przez Patanjalego w jego systemie jogi ośmiostopniowej.
Jogini mają dwa powody, dla których powstrzymują się dobrowolnie od krzywdzenia innych, kłamstwa, nadmiernej aktywności seksualnej i przywłaszczania sobie cudzej własności. Po pierwsze, czynią to ze względu na innych, lecz drugi powód jest w rzeczywistości bardziej wyrachowany: gdy praktykujecie jogiczną powściągliwość, zaoszczędzacie sobie wewnętrznego cierpienia i poczucia winy, jakie krzywdzenie innych nieuchronnie powoduje w waszej psyche.
oczyść swoją psyche
W taki sam sposób, w jaki oczyszczająca dieta pomaga usunąć z organizmu fizyczne toksyny, jogiczna praca oczyszczająca umysł ze śladów karmy zakumulowanej w ciele, w systemie nerwowym i w umyśle. Wiele szkół jogi wierzy, że wzorce myślenia i działania pochodzące z przeszłości - włączając w to nawyki odziedziczone po rodzinie i kulturze - tworzą ukrytą matrycę w obecnym życiu.
To, kim jesteście, co robicie i sposób w jaki myślicie, są na wiele sposobów powiązane z tą matrycą. Bez względu na to, czy wierzycie w reinkarnację, czy też nie, z całą pewnością macie w sobie zakodowane wzorce z dzieciństwa, okresu dorastania i kultury, w której dorastaliście. Skłaniamy się w stronę pewnego rodzaju zachowań, ponieważ wcześniej dokonywane przez nas wybory wyżłobiły w nas rutynowe bruzdy, które wciąż przestawiają nas na te same ścieżki myślenia i działania.
Jednak joga odrzuca karmiczny determinizm. Zmiana nie tylko jest możliwa, lecz również liczne praktyki jogi - włączając w to zwłaszcza pranajamę, recytację mantr i medytację - są pomyślane specyficznie w celu usuwania pozostałości wzorców karmicznych, w tym również nagromadzonego poczucia winy.
Jogiczną recepta o uniwersalnym zastosowaniu służącą oczyszczeniu ze złogów winy jest tapas lub nieprzerwana, wytężona praktyka. Tapas dosłownie znaczy “ogień” lub “tarcie”. W ten sam sposób, w jaki myślimy o gorączce, która wypala chorobę w ciele, również gorąco generowane przez praktykę intensywnej pranajamy czy mantry wypala ukryte wspomnienia, które powodują toksyczne poczucie winy.
Istotne jest, aby razem z praktyką wewnętrzna, praktykować również karma jogę. Osoba odczuwająca poczucie winy z powodu, na przykład, wejścia w posiadanie rzeczy, które do niej nie należą, mogłaby pozbyć się swojej własności lub ofiarować coś ludziom potrzebującym.
poproś siebie o odpuszczenie
Ostateczną strategią pozbycia się poczucia winy jest powiedzenie magicznego “przepraszam”. Gdy poczucie winy tkwi głęboko w naszej przeszłości, możecie nie być pewni, za co dokładnie prosicie o odpuszczenie. Jednak osobą, którą prosicie o odpuszczenie, zawsze jesteście wy sami, Możecie myśleć o tym, jako o proszeniu o przebaczenie swojej wyższej Jaźni, waszej boskiej Jaźni, waszego wewnętrznego Buddy, waszego wewnętrznego dziecka… Istotne jest tylko to, abyście skierowali swoją prośbę do wewnątrz.
Czasami pomaga zapisanie prośby w postaci listu skierowanego do samego siebie lub w postaci prostej prośby. Weźcie kartkę papieru i napiszcie na niej coś w tym stylu:
Droga Wewnętrzna Jaźni, Proszę, wybacz mi za wszytko, czego nie udało mi się zrobić z miłości. Za wszelką krzywdę, jaką mogłem wyrządzić świadomie lub nieświadomie. Prosząc o wybaczenie, wiem, że mi przebaczono.
Spal ten papier. Lub napisz tę prośbę na liściu i spuść liść w dół strumienia, prosto do morza. Gdy zaś to zrobisz, pozwól mu odpłynąć.
Sally Kempton
tłumaczenie Rafał Gadomski
Yoga Journal, wrzesień 2009