To wszystko jest w waszej głowie cz.2
KREATYWNA MOC
Z kalpaną wkraczamy w domenę rozmyślnej twórczości. Kalpana, ponieważ jest intencjonalna, posiada znacznie większą skuteczność i moc, niż leniwa i niekontrolowana vikalpa. Kalpana stanowią podstawę ludzkiej sztuki i nauki, mitologii, konstruktów religijnych, strategii politycznych i militarnych oraz wymysłów, które czasem wydają się drążyć nasza kulturę.
Ponieważ kalpana mogą zacząć żyć własnym życiem (osobom parającym się pisarstwem znany jest moment, w którym ich bohaterowie zaczynają żyć własnym życiem), częstokroć odkrywamy, że musimy rozwikłać sploty tego, co wydawało się na początku niewinnym, umysłowym tworem. W ten sposób stare powiedzenie - “Jaka myśl, taki czyn” można by lepiej ująć jako “Jaka wyobraźnia, taki czyn”.
Tradycja tantryczna jest szczególnie wprawna w tego rodzaju konstruktach wyobraźni. Stosuje ona wizualizacje dla otwierania wewnętrznych ośrodków świadomości (”Wyobraź sobie księżyc w pełni w środku twojej głowy”), dla usuwania psychologicznych zanieczyszczeń (”Wyobraź sobie, że złość opuszcza twoje ciało pod postacią smugi czarnego dymu”), dla wejścia w bliższy kontakt z wyższą formą energii (”Znajdujesz się na wyspie, a wszystkie drzewa mają liście wysadzane klejnotami; widzisz siedzącego na tronie pod drzewem pięknego i mądrego przewodnika”).
Obecnie oczywiście częściej spotykamy się z koncepcją wykorzystania wyobraźni w taki sposób. Wybieramy się na wyprawy z przewodnikiem do naszego wewnętrznego świata, wyobrażamy sobie procesy życiowe, tak jak Julie, i wyobrażamy sobie światło wypełniające nasze ciało, aby wzmocnić nasz system immunologiczny. Coraz więcej badań potwierdza, że te konstrukty wyobraźni wpływają korzystnie na nasze zdrowie, a nawet na rozwój naszych umiejętności: młodych koszykarzy instruuje się, aby praktykowali w wyobraźni swoje rzuty i okazuje się, że ta praktyka w wyobraźni poprawia ich wyniki na boisku. Podobne badania dowiodły, iż studenci uczelni muzycznych, którzy wyobrażali sobie granie gam i pasaży, poprawili swoją grę zupełnie tak, jak gdyby wykonywali ćwiczenia fizyczne.
Psycholog Karol Gustaw Jung uczył metody kalpany, którą nazywał “aktywną wyobraźnią”. Jej celem było zintegorwanie świadomych i nieświadomych obszarów ludzkiej osobowości. Jego pacjenci odbywali mityczne podróże lub konwersacje między wewnętrznymi postaciami. Następnie świadomie brali udział w swoich fantazjach i, poprzez ich aktywowanie i uświadamianie ich sobie, rozwijali ukryte aspekty samych siebie do wyższych poziomów.
Na trzecim poziomie wyobraźnia wyzwala się spod władzy umysłu indywidualnego i zaczyna otwierać się na wyżej położone sfery. W sanskrycie ten poziom wyobraźni nazywany jest pratibha, co dosłownie oznacza “zrozumienie”. Prathiba jest inspiracją, która wyłania się spoza świadomego umysłu.
Prathiba jest prawdziwie kreatywną formą wyobraźni. Jest to rodzaj wyobraźni, jakiej doświadczał Keats. Einstein, wielki chemik Kekule oraz matematyk Poincare, wszyscy doświadczali w ten sposób wielkiego zrozumienia. Mozart słyszał doskonale wewnętrzną muzykę i po prostu przepisywał ją w nutach. Każdy z nas doświadcza tego rodzaju momentów. Zdania w pracy semestralnej albo prośba o dotację nagle zaczynają pisać się same. Zmagacie się z rozumieniem jakiegoś zawiłego problemu, gdy nagle po prostu, w niewyjaśniony sposób go rozumiecie. Jaskrawe światło pojawia się w trakcie waszej medytacji. Wasza perspektywa powiększa się, aż możecie, używając słów poety WIliama Blake’a, “dostrzec świat w ziarenku piasku”.
Sposobem na to, aby upewnić się, iż doświadczacie prathiba, jest ocena jakości wizji. Jest ona inna niż to, co sami sobie wyobrażamy. Obraz lub wizja mogą być wypełnione żywszymi kolorami i światłem. Zrozumienie może nadejść z mocą autorytetu. Wiersz lub historia odsłania się, jak gdyby był dyktowany. Czasem, gdy doświadczamy wizji w trakcie medytacji, zastanawiamy się “Czy to było prawdziwe, czy tylko sam to wymyśliłem?”. Gdy wizja taka lub rozumienie pochodzi z poziomu prathiba, wydaje się wyłaniać z obszaru, do którego normalnie nie macie dostępu.
NARZĘDZIA MOCY
Wizjonerska wyobraźnia przychodzi do nas sama. Jednak jogini pobudzają ją poprzez wizualizacje - praktykę kalpany oraz, w szczególności, bhavany lub kreatywnej kontemplacji. Bhavana jest najmocniejszym narzędziem, jakie posiadamy dla wewnętrznej autokreacji. Pozwala nam wyobrazić sobie siebie na nowo.
Słowo bhavana pochodzi od bhava, sanskryckiego słowa oznaczającego “uczucie” lub “emocjonalny smak”. Bhavana posługuje się mocą waszych emocji, aby radykalnie przemodelować wasze wewnętrzne doświadczenie samego siebie. W tantrze, w której moc umysłu uważa się za tożsamą z uniwersalną mocą kreatywną, bhavanę stosuje się w celu wytworzenia poczucia utożsamienia się z Boskością. Prawdziwa bhavana jest połączeniem idei, wizji i uczucia. To cecha emocjonalności nadaje bhavanie mocy.
WYOBRAŹCIE TO SOBIE
Słynna tantryczna bhavana polega na wyobrażeniu sobie, iż znajdujecie się w obecności kogoś, kogo kochacie, a następnie skupili się na odczuciu, jakie ten obraz w was wywołuje. Rozwijacie ten stan, wyobrażając sobie, że uczucie miłości przepełnia wasze ciało, pogrążając się silnie w odczuwanej miłości. Następnie możecie zakotwiczyć się w tym uczuciu i pozwolić, by stało się ono motywacją dla waszego działania. Moc połączenia wizualizacji i emocji zmieni wasze wewnętrzne doznania, przynajmniej w momencie wykonywania ćwiczenia. Dlatego właśnie praktyka przypominania sobie szczęśliwych chwil lub kultywowanie poczucia wdzięczności ma taką moc budowania dobrego samopoczucia.
Jednak jogiczni mędrcy przenoszą ideę bhavany znacznie głębiej. Mój nauczyciel mawiał, że jeśli podtrzymujesz bhavanę, iż jesteś ograniczoną osobą z ograniczonymi możliwościami, będziesz nadal doświadczać siebie, jako ograniczonego przez ciało i osobistą historię. Kiedy zmienicie wasz zwyczajowy sposób widzenia samego siebie na najwyższy i najwspanialszy, jaki uda wam się wyobrazić, zaczniecie doświadczać samego siebie, jak kogoś przepełnionego cechami boskimi. Dlatego właśnie w tradycji tantrycznej zawsze zaczynacie waszą praktykę od radykalnej zmiany sposobu widzenia samego siebie. Wyobrażacie sobie swoje ciało jako utworzone ze światła lub przepełnione mantrą, albo wypełnione nieskończonym współczuciem, a następnie z tego miejsca rozpoczynacie swoją praktykę.
Ostateczną tantryczną bhavaną jest wyobrażenie sobie siebie jako inkarnacji boskiego majestatu. Afirmacje w rodzaju “Ja jestem Absolutem”, “Ja jestem Nim”, “Ja jestem samą boską miłością” są konstruktami wyobraźni, jednak działają, ponieważ pobudzają was do identyfikacji z wyższą prawdą, a nastęnie odczuwania w jaki sposób wpływa to na wasze wewnętrzne doświadczenie, wasze ciało, wasze poczucie samego siebie.
Naprawdę głęboka bhavana wyobraźni pozwala wam spróbować, jak wyglądałoby wasze życie i działanie jako Jaźń, o której wiecie w waszych sercach, iż naprawdę nią jesteście - boską Jaźnią, Jaźnią, której moc pochodzi w sposób naturalny z waszego wnętrza i której działania zawsze są dobre. Jeśli spędzacie pewien czas w ciągu dnia, wyobrażając sobie, że przepełnieni jesteście współczuciem, nie potrwa to długo, zanim zauważycie, że inaczej zwracacie się do innych ludzi, a nawet samych siebie traktujecie znacznie bardziej subtelnie i czule.
Jedna z moich uczennic, która była przytłoczona trudami pracy i wychowania dziecka, zaczęła wyobrażać sobie siebie jako Hanuman, syna wiatru, którego siła może dosłownie przenosić góry. Praktykując tę bhavanę, czuje ona, iż z łatwością może sprostać swoim życiowym wyzwaniom. Czuje wtedy, że łączy się z uniwersalnym źródłem siły - mocą, która wykracza poza indywidualne doświadczenie. W kilka miesięcy po tym, jak zaczęła praktykować tę bhavanę, wstawała codziennie wcześniej, aby poćwiczyć, nawiązała ponowny kontakt z przyjaciółmi, z którymi nie spotykała się od lat, i zaangażowała się jako woluntariuszka w lokalny program nauczycielski. “Stać mnie na wiele więcej, niż to sobie wcześniej wyobrażałam” powiedziała mi “Nie tylko mogę więcej zdziałać. Mogę utrzymywać kontakt z większą ilością osób. Poszerzyłam swoje horyzonty. Są takie dni, w których czuję, że moje serce jest ogromne, wystarczająco duże, aby utrzymać cały świat”.
Joga jest u swoich podstaw praktyką ewolucyjnego, duchowego rozwoju - rozwoju naszych najwyższych umiejętności. Wyobraźnia pozwala nam odnaleźć drogę do tych umiejętności. Ćwicząc wyobraźnię, okiełznując jej moc, możemy wykorzystać ją do budowania piękna i prawdy w świecie. Wtedy nasze akty transformującej wyobraźni staną się autentycznymi aktami mocy. Z całą pewnością mogą one odmienić nasz wewnętrzny stan, ale mogą również odmienić świat.
Wyobraźcie sobie siebie jako oświeconego mędrca
Usiądźcie spokojnie na czas około pół godziny.
Zacznijcie od przywołania w umyśle obrazu mędrca lub świętego, lub jakiegoś innego człowieka, dla którego odczuwacie głęboki podziw. Powinien to być ktoś, dla kogo żywicie uczucie i czyje nauki rozumiecie - jak: Jezus albo Budda, Gandhi, Św. Teresa z Avili, Baal Shem Tov lub wasz własny nauczyciel, jeśli nauczyciel ten stanowi wiarygodny przykład osoby oświeconej.
Jeśli nic nie przychodzi wam do głowy, wybierzcie jedną z cech oświeconej świadomości, takich jak współczucie czy miłość.
Teraz skoncentrujcie się głęboko na tej osobie, bądź cesze, jaką chcecie uosabiać. Wyobraźcie sobie, jak by to było patrzeć na świat oczami tej osoby. Jeśli jest to cecha, zapytajcie siebie: “Jak by to było, w tej konkretnej chwili, patrzeć na świat oczami miłości?”. Zapytajcie siebie, “Jak ta istota traktuje innych?”. Jak zachowałby/zachowałaby się, żyjąc wasze życie? (Tak, co zrobiłby Jezus?). Wyobraźcie sobie sytuację trudną, duży konflikt, opuszczenie przez kogoś bliskiego. W jaki sposób ta osoba by sobie z tym poradziła?
Teraz, zamknijcie oczy i wyobraźcie sobie ducha tej osoby (lub tą cechę) zamieszkujące w waszym ciele. Róbcie wdech, wyobrażając sobie “Miłość Chrystusa mieszka we mnie, jako moja miłość” albo “Stan oświecenia Buddy jest moim oświeceniem”, lub “Odwaga Gandhiego jest moją odwagą”. Wykonujcie wydech, myśląc “Ten wewnętrzny stan wypełnia moje ciało”.
Wykonujcie to ćwiczenie przez chwilę. Następnie zapytajcie się siebie: “Jak by to było żyć w świecie, jeśli naprawdę posiadałbym/posiadałabym cechy tej istoty? Jak traktowałbym samego siebie? Jak traktowałbym swojego partnera? Swoje dzieci? Swoich rodziców? Przypadkowych ludzi w autobusie? Jak by wyglądały moje relacje z innymi ludźmi?”.
Pozwólcie, aby wasza wyobraźnia całkowicie otworzyła się na to ćwiczenie, wyobrażając sobie siebie jako osobę oświeconą, przepełnioną miłością.
Przez następne pół godziny starajcie się działać pod wpływem tego doświadczenia. Bądźcie tą wspaniałą istotą, jaką wyobrażaliście sobie, że jesteście. Działajcie pod wpływem cechy, jaką chcecie wdychać. Ćwiczcie to przez pół godziny dziennie przez tydzień i odnotujcie, jaki wpływ ma ta praktyka na wasze życie.
Sally Kempton
tłumaczenie Rafał Gadomski
Yoga Journal, październik 2009