To wszystko jest w waszej głowie cz.1
Wasza wyobraźnia jest potężnym i kreatywnym narzędziem dla transformacji drogi życiowej.
“Czy to w ogóle jest dobry pomysł?” Pyta mnie Julie. Ogląda nowy dom do wynajęcia. Oprócz tradycyjnych metod, jak pytanie przyjaciół o radę, przeglądanie katalogów i obdzwanianie agentów, używa ona również wyobraźni: wyobraża sobie siebie przechadzającą się po wypełnionym słońcem domu o dwóch sypialniach, z pięknym widokiem na okoliczne łąki, w przystępnej cenie.
Julie zadaje istotne pytanie: czy wyobraźnia naprawdę może wpływać na wydarzenia w “rzeczywistym” świecie? Innymi słowy: czy to, co robi Julie, jest autentycznie efektywne, czy po prostu folguje ona swoim starym fantazjom?
Odpowiedź brzmi: może to być zarówno jedno, jak i drugie.
Picasso powiedział kiedyś: “wszystko, co sobie wyobrazicie, jest rzeczywiste”. Większość dorosłych jednakowoż przeprowadza wyraźne rozróżnienie pomiędzy tym, co jest “rzeczywiste” a tym, co jest “wyimaginowane”. “Rzeczywiste” jest ustaloną na zasadzie konsensusu rzeczywistością, w jakiej żyje większość z nas, w której to, co podrzucamy w górę, musi spaść na ziemię, i w której dwa przedmioty nie mogą zajmować tej samej przestrzeni w tym samym czasie. W przeciwieństwie do rezydentów hinduistycznych czy buddyjskich niebiańskich światów lub postaci Jet Li z filmu Hero, który toczy całą bitwę w swojej wyobraźni, niewielu z nas potrafi zamanifestować swoje intencje, po prostu powołując je do życia mocą wyobraźni. Żadna miara chęci czy wyobrażeń nie zapewni wam nowej pracy, ani nie wyleczy waszych wrzodów, jeżeli nie podejmiecie praktycznych działań w celu ich urzeczywistnienia.
Jednak nawet sceptycy wiedzą, że działa to również w drugą stronę. Wyobraźnia zawsze poprzedza transformację. Każda istotna zmiana, jakiej dokonaliście w życiu, zewnętrzna czy wewnętrzna, zaczęła się od aktu wyobraźni. Podróż, która doprowadziła do radykalnego, duchowego przebudzenia mojego przyjaciela Grega, rozpoczęła się od lektury powieści o tybetańskich joginach i wyobrażania sobie, jak by to było posiadać moce ponadzmysłowe. Moglibyśmy powiedzieć, że fantazjował, jednak jego fantazje doprowadziły go do rozpoczęcia praktyki medytacji.
Nawet podróż w krainę marzeń może doprowadzić do życiowej transformacji: w swoich wspomnieniach Infidel urodzona w Somalii aktywistka praw kobiet Ayaan Hirsi Ali opisuje, jak jej podróż poza świat islamskiego fundamentalizmu rozpoczęła się, gdy jako młoda dziewczyna czytała romanse Harlequina i po raz pierwszy w życiu zaczęła fantazjować na temat możliwości, że młoda kobieta może żyć życiem niezdeterminowanym przez rodzinę i klan czy przez nakazy religijne. Lata później, uciekając przed zaaranżowanym małżeństwem, odnalazła azyl w Holandii. Tam, pomimo słabych ocen na testach akademickich, fantazjowała o studiowaniu nauk politycznych na uniwersytecie - i udało jej się to.
WYKONAJ SKOK
Wyobraźnia - nasza zdolność kreowania obrazów niedostępnych dla naszego systemu sensorycznego - jest prawdopodobnie naszą najważniejszą zdolnością służącą ewolucji ludzkiej świadomości. Aby odmienić siebie i swój świat, musimy umieć przeskoczyć ze znanego nam świata wprost w nieznane. Pierwszym krokiem, jaki musimy podjąć, by tego dokonać, jest wyobrażenie sobie przyszłości innej, niż przeszłość, oraz świadomości samego siebie innej niż ta, którą posiadamy w chwili obecnej. Oczywiście jesteśmy ukształtowani przez nasze wspomnienia, naszą karmę oraz wzorce zachowań wplecione w sieć naszych neuronów i komórek ciała. Bezspornie znajdujemy się również pod wpływem kultury i okoliczności świata fizycznego. Niektóre spośród tych czynników trudno jest nam odmienić. Jednak wyobraźnia może pomóc nam rozpocząć zmianę naszych wewnętrznych wzorców zachowań, zwłaszcza tych, które ograniczają nas i powodują, że nasze życie staje w miejscu. Jeśli będziemy potrafili na nowo wyobrazić sobie kim jesteśmy, będziemy w stanie odmienić nasze życiowe doświadczenie. Joga traktuje właśnie o tym, co dzieje się, gdy uznamy tę prawdę. Jeżeli potraficie wyobrazić sobie siebie, jako osobę wolną od cierpienia, już uczyniliście jeden krok w kierunku wolności.
W książce Biology of Transcendence Joseph Chilton Pearce pisze: “Fizjologicznie bardziej rozwinięta od normalnego ‘postrzegania’ wyobraźnia pochodzi od wyższej formy widzenia niż ‘nurt ewolucyjny’, a nawet wykorzystuje wyższą, czystą postać światła… W przypadku wyobraźni, zamiast bombardowania umysłu obrazami poprzez zmysły, jak w przypadku normalnego widzenia, mamy do czynienia z umysłem bombardującym zmysły obrazami”.
To co Pearce ma na myśli, mówiąc o formie widzenia wyższej niż ‘nurt ewolucyjny’, to że subtelniejsze poziomy wyobraźni znajdują się relatywnie blisko oryginalnych źródeł kreatywności. Źródło to opisywane było na różne sposoby: jako wielki umysł, zbiorowa nieświadomość, pole wszelkich możliwości, boska inteligencja, Tao. Akty wyobraźni mogą połączyć nas z tym miejscem, w którym intuicja i inspiracja pojawiają się w formie spontanicznej - pod postacią nieszablonowych koncepcji, pierwszych linijek poematu lub bezpośredniego poznania tego, kim jesteśmy, wykraczającego poza zwyczajową definicję samego siebie. Wyobraźnia łączy nas z obszarem nieograniczonych możliwości, z którego wyłania się każdy rodzaj prawdziwie kreatywnej intuicji.
WYOBRAZIĆ SOBIE ŚWIAT
Wielcy poeci i naukowi myśliciele wielokrotnie opisywali misterium przełomu, jakiego dokonał John Kids, gdy przyznał, że jego największe poematy zostały “przekazane mu” przez “moc magii”. Duchowi podróżnicy również mieli podobne doświadczenia magii tych wewnętrznych sfer wykraczających poza zwyczajową świadomość.
Zdaniem starożytnego mistrza Tantry Abhinavagupty, wyobraźnia nie jest po prostu wszechmocna; ona sama w sobie jest mocą. Ludzka zdolność wyobraźni, zdaniem Tantry, jest po prostu naszą indywidualną postacią mocy nieskończonej świadomości, nieskończonego umysłu. Ten wielki umysł wyobraża sobie światy sam przez się, a następnie powołuje je do życia, mówi tradycja tantryczna. Nasza własna wyobraźnia robi to samo na mniejszą skalę.
Yoga Vasitha, kluczowy tekst Wedanty, który przewiduje fizykę kwantową i teorię superstrun, opisuje nasz tak zwany rzeczywisty świat jako kreację wyobraźni zbudowaną z utrwalonej świadomości lub subtelnej energii, którą każdy z nas podtrzymuje, wierząc w nią. Shiva Sutra konsekwentnie utrzymuje, iż jogin, który rozumie tę zasadę i kultywuje ją, może przeorganizować te cząsteczki świadomości i ukazać cokolwiek zechce. Większość z nas oczywiście nie zbliża się nawet do tego poziomu. Raczej nasza wyobraźnia działa nieświadomie, pod postacią niezbadanych fantazji i rozproszonych konstruktów myślowych. Praktykując to, co ja nazywam jogą wyobraźni, możemy nauczyć się, w jaki sposób wykorzystywać ten nasz boski dar wyobraźni jako kreatywne narzędzie transformacji.
Sanskryt, oryginalny język jogicznej transformacji, celuje w odnajdywaniu precyzyjnych słów dla określenia subtelnych niuansów świadomości. Aby zrozumieć jogiczną wiedzę na temat wyobraźni, pomocne może być przyjrzenie się czterem sanskryckim słowom, które rozróżniają doświadczenie czterech różnych rodzajów wyobraźni. Wspólnie te starożytne terminy mogą posłużyć jako mapa ukazująca, w jaki sposób działa zdolność wyobraźni i w jaki sposób możemy ją zaangażować, wyćwiczyć i korzystać z jej darów.
Cztery sanskryckie słowa opisujące wyobraźnię to: vikalpa - przypadkowy obraz lub fantazjowanie; kalpana - intencjonalna kreacja myślowa; pratibha - spontaniczna wizjonerska intuicja; oraz bhavana - jogiczna kontemplacja lub wizja. Vaikalpa lub podstawowe umysłowe fantazje stanowią większą część naszych doświadczeń z wyobraźnią. Vikalpa są to obrazy, myśli i zakłócenia umysłowe, które pojawiają się przypadkowo w umyśle. Fantazja seksualna, która ujawnia się w nieodpowiednim momencie. Strach przed złodziejami ukrywającymi w waszej szafie. To, co wyobrażacie sobie, że wasi przyjaciele mowią za waszymi plecami. W zasadzie większa część zawartości waszego umysłu zawiera się w tej kategorii. Teksty jogiczne przestrzegają przed angażowaniem się w tego rodzaju historie i wszystkie dają taką samą poradę: pozwólcie, aby vikalpa przeminęły. Klasyczna praktyka jogi ma na celu ich rozproszenie. Możemy to osiągnąć na różne sposoby, na przykład poprzez medytacyjne skupienie lub praktyki tj. rozpoznawanie vikalpa jako zasadniczo puste.
Sally Kempton
tłumaczenie Rafał Gadomski
Yoga Journal, wrzesień 2009