Poznać samego siebie
Autorka Sally Kempton w swoim artykule “Getting to know You” zabiera nas w podróż w głąb siebie. Podróż będącą eksploracją poszczególnych warstw, z których składa się każdy z nas, stanowiących leżące coraz głębiej i coraz bliżej rdzenia naszego istnienia powłoki Jaźni. Przedstawia też proste ćwiczenia, które pomogą każdemu zidentyfikować i nawiązać bliższy kontakt z każdą z powłok, a przez to stać się bardziej świadomym samego siebie i odnaleźć klucz do szczęścia.
“Miałam 21 lat, kiedy pierwszy raz zadałam sobie pytanie “Kim jestem”? Właśnie dostałam swoją pierwszą pracę i przechodziłam przez młodzieńczy kryzys tożsamości. Czułam się rozszczepiona na kilka różnych warstw, pomiędzy którymi wydawałam się przechodzić w tę i z powrotem. Jedna część mnie czuła się młoda i zwinna oraz wydolna fizycznie i silna. Była też druga część, która gubiła się w potoku pytań wciąż przepływającym przez moją głowę.
Wiele lat później, kiedy zaczęłam studiować jogiczne teksty filozoficzne, zobaczyłam, że mój zamęt wywołany przez różne części mojej osobowości nie był tak bardzo dziwny. W Upaniszadzie Tanttiriya, starożytnym tantrycznym tekście jogicznym, człowiek opisany jest jako składający się z pięciu powłok zwanych kosha, które przenikają się wzajemnie, przykrywając duszę jak warstwy cebuli. Najbardziej zewnętrzną warstwą jest warstwa fizyczna zwana warstwą pożywienia nie tylko dlatego, że zbudowana jest z pożywienia, które przyjmujemy z ziemi, lecz również dlatego, że w końcu sama staje się pożywieniem dla innych stworzeń. Wewnątrz warstwy fizycznej, przenikając ją i wykraczając poza nią, znajdują się trzy warstwy ciała subtelnego: pranamaya kosha lub powłoka energii życiowej; manomaya kosha lub powłoka umysłowa; oraz vjnanamaya kosha lub powłoka mądrości. Głębiej pod tymi znajduje się anandamaya kosha, powłoka szczęśliwości.
Chociaż wszystkie powłoki są w nas obecne przez cały czas równolegle, większość z nas ma łatwy dostęp tylko do jednej lub dwóch na raz. Na przykład, chociaż większość z nas opisuje siebie w kategoriach fizycznych - jestem gruby lub szczupły, niski lub wysoki, przystojny lub nieatrakcyjny - to jednak większość czasu spędzamy w powłoce umysłowej, błądząc pośród sprzecznych myśli i innych form umysłowej aktywności.
Istnieją różne sposoby pracy z powłokami. Praktyka w klasycznej jnana jodze (jodze rozumienia zwanej “bezpośrednią ścieżką”) polega na dekonstruowaniu idei “kim jestem” poprzez przerywanie identyfikacji z każdą z powłok, aż do ewentualnego przekroczenia powłok i odnalezienia stanu czystej świadomości i absolutnego szczęścia.
Chociaż praktyka ta może być potężną medytacją, większość współczesnych joginów nie szuka możliwości przekroczenia ciała i umysłu - przynajmniej nie jako sposobu na życie. Raczej chcemy być wolni, aby żyć z mocą i miłością w ciele i umyśle. Jeżeli słowa te są bliższe waszej postawie, powłoki mogą posłużyć wam jako mapa, która zawiedzie was do większej świadomości wszystkich warstw waszego jestestwa. Kiedy staniecie się świadmomi wartsw, będziecie mogli obserwować, w jaki sposób wpływają one na siebie i uwalniać ich moce i dary.
ANNAMAYA KOSHA (Powłoka fizyczna)
Chociaż powłoka fizyczna lub też ciało fizyczne jest najbardziej namacalnym aspektem naszego żywota, bardzo niewielu z nas posiada prawdziwe poczucie tego, gdzie znajdują się nasze wewnętrzne organy i jakie procesy zachodzą wewnątrz naszych ciał. Kontuzje i wypadki - a nawet takie rzeczy jak przejadanie się i inne nawyki - często biorą się z tendencji do poruszania i wykorzystywania naszych ciał bez wsłuchiwania się w napływające z wewnątrz sygnały. Kiedy nauczycie się, jak czuć ciało i jak słuchać wewnętrznych sygnałów, opanujecie sztukę ćwiczenia pozycji bez narażania się na kontuzje. Poczujecie, jaki rodzaj pożywienia jest dla was najlepszy i w jakich ilościach. Wasza uwaga zostanie uziemiona. Świadome bytowanie w ciele fizycznym wniesie w wasze życie więcej spokoju i poczucia obecności w czasie teraźniejszym.
ĆWICZENIE Aby nawiązać lepszy kontakt z ciałem fizycznym, spróbujcie następującego ćwiczenia. Poczujcie swoje stopy w butach. Napnijcie i rozluźnijcie mięśnie łydek. Dotknijcie twarzy i odnotujcie wrażenie kontaktu pomiędzy palcami a skórą. Ułóżcie dłonie na klatce piersiowej i poczujcie bicie swojego serca lub odnotujcie uczucie kontaktu pomiędzy dłonią a ciałem. Następnie zlokalizujcie jakiś organ wewnętrzny - wątrobę, serce lub nerki - i spróbujcie odnaleźć go za pomocą swojej uwagi. Naprawdę głęboko wejdźcie w ten organ swoją świadomością. Podobnie jak w trakcie medytacji odnotujcie moment, w którym wasza uwaga jest zakłócana przez myśli. W takim przypadku odnotujcie “myśl” i powróćcie do odczuwania organu. Odnotujcie uspokajający i uziemiający efekt tego ćwiczenia.
PRANAMAYA KOSHA (Powłoka energii życiowej)
Następne trzy koshas są subtelne - nie można ich namacalnie wychwycić. Jednakowoż można je poczuć, zaś poczucie ich jest kwestią zasadniczą dla opanowania waszego wewnętrznego świata.
Pranamaya kosha lub też powłoka energii życiowej przenika ciało fizyczne, jednak jest od niego obszerniejsza. Kiedy czujecie, jak energia przepełnia wasze serce lub głowę w trakcie medytacji lub kiedy fale ciepła rozprzestrzeniają się w waszym ciele, wtedy nawiązujecie kontakt z waszą powłoką energii życiowej. Uczucia naenergetyzowania, senności, ciężkości, nerwowości lub spokoju są to wszystko atrybuty ciała energii życiowej. Podobnie jak w przypadku fizycznego “wyglądu”, każdy posiada również indywidualną sygnaturę energetyczną. Kiedy staniecie się wyczuleni na energię wewnątrz i wokół was, zaczniecie również rozpoznawać wibracyjne sygnatury, jakie wy i inne osoby zostawiajcie w przestrzeni wokół was, a nawet na ubraniach, których używacie.
Możecie również odnotować, jaka część waszej komunikacji ze światem zewnętrznym odbywa się na poziomie energetycznym. Przypomnijcie sobie na przykład, jak czujecie się, przebywając w jednym pomieszczeniu z rozgniewaną osobą albo uczucie spokoju jakie odnajdujecie, siedząc w cieniu drzewa, czy subtelną transmisję energii, jaką odczuwacie, przebywając obok dobrego nauczyciela.
Głównym celem medytacji, jak również i asan, jest tonizowanie ciała energetycznego. Chociaż przeważnie myślimy o tych praktykach, jako o tonizujących kolejno ciała mentalne i fizyczne, celem jogi i medytacji jest również rozprowadzenie w ciele będącej w zastoju energii lub prany. Jednym ze sposobów na dostrojenie się do mocy umiejscowionej w ciele energetycznym jest praktyka pozwolenia sobie na “bycie oddychanym”. Nie zmieniając swoich nawyków oddechowych, stańcie się świadomi powietrza wpływającego i wypływającego z waszego ciała jako naturalnego, spontanicznego przepływu.
ĆWICZENIE Zamiast odczuwać “ja oddycham” odczuwajcie “ja jestem oddychany”. Pozwólcie sobie na odprężenie się w tym odczuciu. Jeżeli czujecie, że wasz oddech ulega zacieśnieniu, po prostu odnotujcie to, z myślą “ja jestem oddychany”. Być może zaczniecie odczuwać oddech jako energię i może poczujecie, że ciało jest obszerniejsze niż to, co narzucają wam granice skóry. Jest to znak, że wkraczacie do ciała energii życiowej. Kiedy tak się stanie, możecie odkryć, że wasza postawa automatycznie dostraja się, że wasze plecy i biodra otwierają się. Ciało energii życiowej jest magazynem leczniczych mocy naszego organizmu.
MANOMAYA KOSHA (Ciało mentalne).
Manomaya kosha - w której myślicie, fantazjujecie, marzycie oraz praktykujecie mantry i afirmacje - jest częścią was, która nadaje znaczenie światu zewnętrznemu, który zamieszkujecie. Jednak podobnie jak ciało fizyczne, które posiada skórę, tkankę tłuszczową, krew i kości, tak również ciało mentalne posiada swoje własne warstwy. Najbardziej powierzchowna warstwa składa się z przelotnych myśli, obrazów, spostrzeżeń i emocji, które pojawiają się w waszym świecie wewnętrznym.
Jednakże podczas gdy niektóre spośród myśli w manomaya kosha są jak bańki powietrza w oceanie, inne są jak pływy oceaniczne i są silniej zakorzenione. Głębsze poziomy manomaya kosha zawierają mocne struktury psychiczne uformowane przez przekonania, opinie i założenia, które absorbowaliście poprzez rodzinę i kulturę, jak również poprzez skumulowane wzorce umysłowe. Zwane w Sanskrycie samskara, te głębokie myślowe koleiny w ciele mentalnym sprawiają, że wasza percepcja samych siebie oraz waszego życia biegnie według konkretnych, ustalonych wzorców. Jeżeli przeegzaminujecie bliżej zawartość manomaya kosha, często możecie doszukać się w niej tych wzorców w postaci powtarzających się myśli w rodzaju: “To nie powinno tak być” lub “Nie jestem wystarczająco dobry”.
ĆWICZENIE Spróbujcie podstawowej introspekcji zaadaptowanej z ćwiczeń zaproponowanych przez duchowego nauczyciela Byrona Katie. Przyjrzyjcie się jakiejś sytuacji w swoim życiu, która jest w jakiś sposób naładowana emocjonalnie. Zapiszcie swoje myśli dotyczące tej sytuacji. Następnie jedna po drugiej rozpatrujcie te myśli, pytając siebie “Czym bym był bez tej myśli?”. Zwróćcie uwagę na zmiany w swoim oddychaniu, swojej energii i swoich doznaniach umysłowych.
Świadomie zamieńcie myśl na taką, którą odczuwacie jako energetyzującą i rzeczywistą, w rodzaju: “Mam pełną wolność kształotwania swoich postaw” lub “Można na to spojrzeć z innego punktu widzenia”. Odnotujcie, czy ta nowa myśl stwarza więcej przestrzeni w waszym umyśle.
VJNANAMAYA KOSHA (Mądrość lub świadomość ciała)
Odkrywając swój wewnętrzny świat, możecie zacząć odnotowywać, że równocześnie z waszymi myślami pojawiają się wrażenia pochodzące z subtelniejszych poziomów waszego jestestwa. To poczucie wewnętrznej wiedzy pochodzi z powłoki mądrości, warstwy złożonej z intuicji i świadomości. Powłoka mądrości jest również odpowiedzialna za intuicję. Kiedy jesteście zaangażowani w projekty pisarskie, malarskie, matematyczne lub choćby w rozwiązywanie jakiegoś problemu, korzystacie z powłoki mądrości.
Pewien mój znajomy, kompozytor, często gra kilka przypadkowych dźwięków zanim jego zwykły umysł (manomaya kosha) wycofa się, robiąc miejsce dla powłoki mądrości, z której może on “załadować” muzykę autentycznie kreatywną i nową. Inny mój przyjaciel opowiadał mi, że kiedy czuje się przytłoczony przez jakiś problem życiowy lub zawodowy, układa dotyczące go pytanie i zasiada do medytacji. W którymś momencie, gdy jego myślący umysł wycisza się, objawia się mądrość. Powłoka mądrości na swoim najbardziej subtelnym poziomie jest po prostu świadomością - obiektywną, obserwującą częścią naszej tożsamości. Przebywając w niej, możecie przestać identyfikować się ze swoimi myślami i obrazem samego siebie i po prostu doświadczać swojej mądrości i swojego życia.
ĆWICZENIE W tym konkretnym momencie odnotujcie, że jakaś część was obserwuje, że czytacie. Ta sama obserwująca część was jest również świadoma waszych myśli, waszego nastroju, tego w jaki sposób odczuwa wasze ciało oraz poziomu waszej energii. Wie ona to wszystko, nie angażując się w tę wiedzę. Wcieliwszy się w świadomość, zwróćcie uwagę, czy jesteście w stanie objąć wszystkie pozostałe poziomy doświadczania, nie przywiązując się do ich zawartości.
ANANDAMAYA KOSHA (Powłoka szczęśliwości)
Powłoka szczęśliwości jest najbardziej ukrytą częścią nas, chociaż jej subtelna obecność jest odczuwalna jako instynktowne poczucie, że warto jest żyć i że dobrze jest być żywym. W sensie dosłownym jesteście stworzeni do tego, by być szczęśliwymi, ponieważ powłoka szczęśliwości jest najgłębszą warstwą waszej osobistej Jaźni. Oddzielona cienką nicią od uniwersalnej Jaźni, wasza powłoka szczęśliwości przepełniona jest naturalną ekstazą, dynamizmem i dobrocią.
Kontakt z powłoką szczęśliwości nawiązuje się poprzez ćwiczenia, w szczególności mantry, medytację i modlitwę, które uczą umysł uwalniać się od myśli, które skrywają powłokę szczęśliwości. Jednak by w pełni doświadczyć powłoki szczęśliwości, zazwyczaj musicie wejść w stan głębokiej medytacji. Kiedy nawiązujecie kontakt z waszym ciałem szczęśliwości, wiecie, że wasza natura jest radosna, wolna i zdolna do odczuwania każdej odmiany szczęścia od totalnej ekstazy po zwykłe zadowolenie. Przebywacie w powłoce szczęśliwości w tych chwilach, w których rozpoznajecie - bardziej intuicyjnie niż intelektualnie - że miłość jest najgłębszą rzeczywistością, wykraczającą poza konstrukty mentalne czy idee. Faktycznie jednym z największych darów jogi jest jej moc budzenia nas do przebywania w powłoce szczęśliwości.
ĆWICZENIE Zapytajcie się siebie “Gdzie znajduje się szczęście?”. Zapytajcie w sposób otwarty i dostrójcie się do subtelnych wrażeń czułości, radości i zadowolenia, które pojawiają się w najbardziej niespodziewancyh momentach. Pozwólcie sobie na otworzenie się na ewentualność, że szczęście jest waszą prawdziwą naturą. Nie martwcie się, jeśli rozwiązania problemów nie pojawą się od ręki. Powłoka szczęśliwości nie ujawnia się od razu. Dla wielu ćwiczących doświadczenie powłoki szczęśliwości nadchodzi po latach oddanej praktyki. Może to jednak nastąpić w każdej chwili - podczas wieczoru kritan lub medytacji serca, albo w głębokiej relaksacji w Savasanie (Pozycji Trupa).
Wierzcie lub nie, ale możliwe jest bycie świadomym samego siebie we wszystkich tych powłokach jednocześnie. Być świadomym i obecnym we wszystkich koshas, to przebudzić się do swojego własnego życia i zintegrować wszystkie aspekty swojej osobowości. Później naturalnym staje się czucie uniwersalnej Jaźni, która manifestuje się pod postacią naszej indywidualnej, złożonej z powłok Jaźni. Wtedy stajemy się jak najwięksi mędrcy tradycji jogi, którzy istnieją we wszystkich swoich powłokach na raz, świadomi tego, co jest poza nimi”.
Autorka artykułu Sally Kempton jest światowej klasy nauczycielem medytacji i filozofii jogi oraz autorką ksiązki The Heart of Meditation. Można odwiedzić jej stronę internetową sallykempton.com.
Sally Kempton
tłumaczenie Rafał Gadomski
Yoga Journal, kwiecień 2009