Joga a podejście ajurwedyczne
W swoim atykule zamieszczonym w marcowym numerze magazynu “Yoga & Health” autor Tarik Dervish przedstawia nam najważniejsze wytyczne praktyki jogi zgodnie z zasadami ajurwedy oraz metody udoskonalenia swojej praktyki z pomocą zaleceń tej starożytnej hinduskiej sztuki medycznej.
“Ajurweda może zrewolucjonizować waszą praktykę jogi. W tym artykule przyjrzymy się bliżej temu, w jaki sposób Ajurweda może wpłynąć na poprawę jakości waszej praktyki jogi, tak abyście mogli osiągnąć z niej większe korzyści.
Historia Ajurwedy jest dość długa. Pisemne dowody sięgają czasów Patanjalego, kiedy powstała Charaka Samhita (około 2 wieku p.n.e.). Lecz podobnie jak w przypadku Patanjalego, który zebrał i uporządkował wiedzę istniejąca już wcześniej, tak również Charaka zebrał i zredagował dostępną w jego czasach wiedzę ajurwedyczną.
Sanskryckie słowo “Ajurweda” tłumaczy się jako “nauka o życiu”: w jaki sposób żyć pełnią życia, nie naruszając delikatnego balansu Prakruti.
Dosze
Ajurweda twierdzi, że każdy z nas jest inny i, co najważniejsze, że nikt nie jest doskonały. Dosza znaczy “skłonny do błędu”. Niech to stanie się naszym pokornym punktem wyjścia. Każdy z nas jest zbudowany z trzech głównych Dosz: Vata, Pita i Kappa, nie są to jednak byty statyczne. Wszyscy się starzejemy i umieramy, lecz to, jakim cieszymy się zdrowiem, zależy od tego, jak dobrze zajmujemy się naszymi trzema Doszami. Dosze znajdują się pod wpływem ciągle zmieniających się warunków czasu i przestrzeni: pór roku, sezonów astrologicznych, okresów w życiu, otoczenia, innych ludzi, jedzenia, pracy, wypoczynku, Jogi… lista jest długa. Zaraz, zaraz - czy napisałem Jogi? Owszem. To, w jaki sposób uprawiacie swoją Jogę, może mieć kluczowe znaczenie.
Dosze składają się z cech (gunas), którę są następujące:
Vata - żywioły powietrza i eteru; lekka, zimna, sucha, szorstka, subtelna, ruchliwa, czysta, rozszerzająca się, nieobliczalna, cierpka
Pita - żywioły ognia i wody; lekka, gorąca, oleista, ostra, płynna, kwaśna, pikantna
Kappa - żywioły ziemi i wody; zimna, oleista, powolna, śliska, gęsta, miękka, statyczna, słodka, ciężka
Gdy coś idzie nie tak, jedna lub więcej z tych cech występuje w nadmiarze, bądź w deficycie. Każdy z nas jest na swój sposób zagrożony zaostrzeniem się sytuacji. Niektórzy ludzie mający problemy z Vata są zbyt wyschnięci (łuszcząca się skóra, zaparcia) inni czują się słabo uziemieni i otumanieni. Jako osoba hiperaktywna miałem skłonność do nadmiaru ruchu, który powodował sztywność mięśni, słabość kości (Vata zarządza kośćcem) i roztargnienia (zbyt intensywna Pranajama może pogorszyć stan zdrowia u osób mających problemy z Vata). Nie wszystkie z tych cech łatwo jest zidentyfikować. Wiele z nich odnosi się do konkretnych stanów patologicznych związanych z Doszą, część metaforycznie (rozpalona głowa), a część dosłownie (uwolnienie śluzu).
Joga zawsze miała na celu przywrócenie równowagi w Doszach. Która z cech jest poirytowana u was? Większość z nas w dzisiejszych czasach odczuwa problemy z Vata i Pita. Za bardzo się spieszymy, starając się załatwić zbyt wiele spraw (obciążenie Vata), stresujemy się (obciążenie Vata i Pita), jadamy o nieregularnych porach (obciążenie Vata), zbyt ciężko ćwiczymy (obciążenie Vata) lub zbyt mało (Vata zablokowana, Kappa wzmocniona), spożywamy zbyt duże ilości alkoholu i przetworzonego pożywienia (obciążenie Pitta).
Jak ćwiczyć jogę z podejściem Ajurwedycznym
Z jednej strony, może to być całkiem prosta analiza. Jeżeli macie skłonności do problemów z Vata, naprawdę potrzebujecie delikatnej, relaksującej praktyki. Jeżeli macie sklonność do przegrzewania się i podrażnień, potrzebujecie chłodzącej i uspokajającej praktyki Jogi. Jeżeli macie skłonność do zbyt dużej ilości śluzu oraz ciężkości, wtedy żywiołowa praktyka dobrze wam posłuży.
W Ajurwedzie istnieje kilka możliwych wyjaśnień tego, dlaczego robimy to, co robimy. Jedną z nich jest wpływ Dosz umysłowych: Radżasu i Tamasu. Typ Kappa może posiadać wzburzony umysł Radżasowy, a typ Vata może mieć zdołowany i negatywnie nastawiony umysł Tamasowy. Joga mowi nam, że niemożliwe jest przejście od Tamasu do Satwy (stanu równowagi i jasności) bez przejścia przez obszar Radżasu (dynamiki).
Asany i Pranajama
Isotną rzeczą, którą należy wziąć pod uwagę, aplikując ajurwedyczne myślenie do waszej praktyki, jest to w jaki sposów ćwiczycie, raczej niż co ćwiczycie. Wierzę, że każda zdrowa osoba powinna praktykować szeroki zakres asan ze wsyztkich grup asan bez względu na swoje doszowe potrzeby. Jedyny wyjątek stanowią osoby, które mają szczególne zapotrzebowanie terapeutyczne, jak np.: problemy z kręgosłupem, dyskopatia, zwyrodnienia stawów, lub są w trakcie pourazowej rehabilitacji.
Typ Vata
Osoby typu Vata powinny rozpoczynać sesję ćwiczeń, leżąc na plecach i uświadamiając sobie swoje własne rozbieganie. Ważne jest, aby wczuć się w stan ciała i umysłu przed przystąpieniem do ćwiczeń. Następnie wprowadzamy delikatne ruchy miednicy. Ważne jest dla typu Vata, aby skupić się właśnie na tym obszarze, gdyż stanowi on dla Vata podstawę. Ćwiczenie serii Pawanmuktasany wg. metody szkoły Bihar School of Yoga może być przydatne. Następnie kilka (nie za dużo!) powtórzeń cyklu Powitania Słońca, po których przechodzimy do pozycji stojących, przyjmowanych na krótkie okresy czasu, (osoby typu Vata nie są zbyt silne i szybko się wypalają). Robienie krótkich przerw pomiędzy grupami ćwiczeń równiez jest dobre dla Vata. Osoby typu Vata potrafią ćwiczyć w kółko aż do całkowitego wyczerpania, ponieważ ekscytuje je ruch i stymulacja. Dlatego pomaga im ćwiczenie się w przyjmowaniu i akceptowaniu krótkich momentów całkowiego bezruchu pomiędzy grupami asan.
Kilka delikatnych wygięć przyjmowanych na krótkie okresy czasu pomoże uelastycznić kręgosłup i rozciągnąć brzuch, nie stymulując nadnerczy. Krótka przerwa w pozycji dziecka przyda im się po wygięciach. Spośród skłonów do przodu szczególnie przydatne są Janu Sirsasana (skłon do jednej nogi) i Upavista Konasana (skłon do przodu z odwiedzionymi udami), ponieważ rozciągają się w nich zarówno biodra jak i plecy, a rozciąganie po obydwu stronach odcinka lędźwiowego może zostać wyizolowane, gdy tułów obraca się osiowo. Osoby typu Vata są dość sztywne w obszarze lędźwiowym. Następnie można przejść do kilku delikatnych skrętów i zakończyć długą wizualizacją w Savasanie, kierowaną przez nauczyciela. Osoby Vata szybko nudzą się i stają się niespokojne po kilku minutach leżenia w zupełnej ciszy. Kilka delikatnych powtórzeń Pranajam Ujjayi i Nadi Sodhana również posłuży dobrze typowi Vata.
Typ Pitta
Osoby typu Pitta powinny zacząć od kilku skrętów w pozycji siedzącej, aby rozgrzać kręgosłup. U typu Pitta podstawą jest obszar brzuszny i powinni oni o tym pamiętać w trakcie praktyki. Nastęnie można przejść do skłonów do przodu ze skrzyżowanymi nogami. Osoby typu Pitta są silne i atletyczne i nie potrzebują tak długiej rozgrzewki. W rzeczywistości chcą jak najszybciej przejść do konkretnej praktyki. Tak więc ćwiczenie Psa z Głową w Dół wraz z licznymi wariacjami przepracowane mocno i ze świadomą przecyzją dobrze im zrobi. Powinni pracować nad udami, odkręcać ramiona na zewnątrz i dociskać nasady kciuka i palca wskazującego mocno do podłogi. Osoby Pitta mają ostre umysły i silne ciała, które wymagają uwagi i rywalizacji. Jeśli nie czują ducha rywalizacji, wydaje im się, że tracą czas, a nauczyciel jest kiepski. Muszą dobrze opanować podstawy praktyki. Wiele powtórzeń powitania słońca, mocna, precyzyjna praca w pozycjach stojących, mocne wygięcia. Ale kiedy już dobrze zadomowią się w swojej praktyce - muszą przedefiniować swoje cele na delikatniejsze. Wprowadzić do swojej praktyki idee poddania, opanowania i pasywności. Przydaje się ćwiczenie dużej ilkości pozycji ze skłonem do przodu; długich skrętów zakończonych dłuższym staniem na barkach (opanowanie). Savasana powinna być pełna wyobrażeń związanych z cechami ciężkości, opanowania, symboliką księżycową i chłodzącymi kolorami, jak niebieski. Pranajamy Sitali i Sitakari są dobre dla osób typu Pitta.
Typ Kappa
Osoby typu Kappa uwielbiają zaczynać swoje ćwiczenie długą sesją Savasany i nie cierpią momentu, w którym muszą zacząć się ruszać. Savasana może być przez nich wykonywana z ciałem ustawionym w formie gwiazdy, to znaczy z ramionami podciągniętymi do góry i na zewnątrz dla otwarcia klatki piersiowej. Ich podstawą jest obszar piersiowy i jemu powinni poświęcać wiele uwagi. Rozpoczęcie drobnymi ruchami dobrze się sprawdza. Palce, paluchy stóp, głowa, a nastęnie mocne wyciągnięcie ramion za głową dla jeszcze lepszego otwarcia i uniesienia klatki piersiowej. Cechy lekkości i ciepła powinny być promowane w praktyce. Oznacza to, że jeśli ćwiczący jest wystarczająco doświadczony, może od początku sesji zastosować oddychanie Ujjayi. W pozycjach siedzących ramiona mogą być wyciągnięte, z palcami zaplecionymi w celu wzmocnienia efektu uniesienia. Idea unoszenia i otwierana musi być stale umacniana w trakcie praktyki, w przeciwnym razie u osób typu Kappa wszystko będzie zmierzało do upadku. Aby jeszcze bardziej wzmocnić moment unoszenia, można stosować Mula Bandhę z dolnym brzuchem usztywnionym w celu promowania oddychania piersiowo-przeponowego. Rozciąganie boczne jest dobre dla typu Kappa z tej samej przyczyny.
Cykl Powitania Słońca powinien zaczynać się od kilku delikatnych powtórzeń, które stopniowo zwiększają swoją intensywność, aż do momentu, kiedy nie chce się przestać. Dynamiczne pozycje stojące poprzeplatane przez Vinyasy również mają korzystne działanie. Skłonom do przodu nie trzeba poświęcać maksimum uwagi, lecz wygięcia powinno wykonywać się mocno i w dużych ilościach. Inne praktyki jak Kapalabhati czy Bhastrika jak również Shatkriye również dobrze się sprawdzą, jako że zostały w dużej mierze opracowane z myślą o osobach typu Kappa”.
Tarik Dervish
tłumaczenie Rafał Gadomski
Yoga & Health, marzec 2009